Stale na rurociągi wg. API 5L i EN 10208

Autor:

Piotr Sompoliński

Data dodania:

19.08.2026 r.

Rurociągi to najbardziej efektywny sposób transportu gazu i ropy. Ciśnienie operacyjne największych na świecie ropociągów wynosi 10 MPa. W celu poprawy efektywności transportu z upływem lat następowało zwiększanie średnicy rur i ciśnienia operacyjnego rurociągów, co wymaga zastosowania rur o grubszej ścianie lub stali o większej granicy plastyczności. Biorąc pod uwagę koszty materiały, jak również koszt transportu i spawania, częściej ekonomicznie uzasadnione okazuje się stosowanie stali lepszej gatunkowo, zamiast grubszej. Przykładowo, zastąpienie gatunki stali X70 gatunkiem X80 umożliwia redukcję grubości ściany rury o 12,5%.

Rurociągi transportujące ropę i gaz ze złóż kwaśnych muszą być wykonane ze stali odpornej na pękanie wodorowe.

Stale na rurociągi wg norm API i EN

Najważniejsze normy opisujące stale na rurociągi zostały opracowane przez API (American Petroleum Institute). Na ich podstawie powstały normy europejskie EN 10208-2. W obydwu przypadkach podstawą oznaczeń stali jest ich minimalna granica plastyczności, przy czym amerykanie posługują się kilofuntami na cal kwadratowy (ksi), a europejczycy megapascalami (MPa). Wedle API stal X60 ma granicę plastyczności min. 60 ksi, czyli 413,7 MPa. Z kolei według oznaczeń europejskich stal L415 ma granicę plastyczności min. 415 MPa. Kierując się tą własnością i przyjmując 1 ksi = 6,895 MPa, europejskimi odpowiednikami amerykańskich oznaczeń stali na rurociągi są:

dla X60 odpowiednikiem jest L415
dla X65 odpowiednikiem jest L450
dla X70 odpowiednikiem jest L485
dla X80 odpowiednikiem jest L555

Istnieje wiele gatunków stali o nieco odmiennym składzie chemicznym, które spełniają warunki dla stali X65, X70 itp. Poniższa tabela zawiera przykładowe składy chemiczne stali na rurociągi spełniające wymagania norm amerykańskich i europejskich.

Norma	Gatunek Stopu
	Skład Chemiczny %
	Fe:	C:	Mn:	Si:	P:	S:	Ni:	Mo:	Cu:	Nb:	V:	Ti:	Inne:	Granica plastyczności:
API 5L	X65
	Reszta	0,02	1,59	0,14	0,018	0,003	-	-	-	0,04	-	0,017	B:0,001	> 65 ksi
	X65
	Reszta	0,03	0,61	0,16	0,016	0,003	0,17	-	-	0,05	-	0,016	B:0,001	> 65 ksi
	X65
	Reszta	0,06	1,35	-	0,025	0,005	0,25	-	0,33	0,04	0,07	-	-	> 65 ksi
	X70
	Reszta	0,03	1,91	0,14	0,018	0,003	-	-	-	0,05	-	0,018	B:0,001	> 70 ksi
	X70
	Reszta	0,08	1,6	-	-	-	-	-	-	0,04	0,07	-	-	> 70 ksi
	X80
	Reszta	0,07	1,65	-	-	0,002	-	0,22	-	0,05	0,075	-	-	> 80 ksi
	X80
	Reszta	0,02	1,95	0,26	0,022	0,003	0,38	0,31	-	0,04	-	0,019	B:0,001	> 80 ksi
	X80
	Reszta	0,08	1,5	0,1	-	-	-	-	-	0,052	0,076	-	-	> 80 ksi
	X80
	Reszta	0,036	1,6	0,1	-	-	0,35	0,29	-	0,064	-	-	-	> 80 ksi
	X80
	Reszta	0,07	1,86	0,27	0,015	0,001	-	0,15	-	0,04	-	0,023	-	> 80 ksi
	X100
	Reszta	0,07	1,90	0,20	-	-	0,20	0,30	0,20	0,005	-	0,015	-	> 100 ksi
EN 10253	L415MB / 1.8972
	Reszta	<0,21	<1,6	<0,45	<0,025	<0,02	<0,3	-	<0,25	Nb<0,05; V<0,15; Ti<0,04; V+Nb+Ti<0,15			Al:0,015-0,06	> 415 MPa
	L450MB / 1.8975
	Reszta	<0,16	<1,6	<0,45	<0,025	<0,02	<0,3	<0,1	<0,25	Nb<0,05; V<0,1; Ti<0,06; V+Nb+Ti<0,15			Al:0,015-0,06	> 450 MPa
	L485MB / 1.8977
	Reszta	<0,16	<1,7	<0,45	<0,025	<0,02	<0,3	<0,35	<0,25	Nb<0,06; V<0,1; Ti<0,06; V+Nb+Ti<0,15			Al:0,015-0,06	> 485 MPa
	L555MB / 1.8978
	Reszta	<0,16	<1,8	<0,45	<0,025	<0,02	<0,6	<0,35	<0,25	Nb<0,06; V<0,1; Ti<0,06; V+Nb+Ti<0,15			Al:0,015-0,06	> 555 MPa

Zamieszczone w tabeli to stale z borem mają mikrostrukturę bainityczną. Podczas ich wytwarzania temperatura nagrzewania wynosi 1000-1150°C, a drobne cząstki TiN hamują rozrost ziarna. Temperatura końca walcowania wynosi 700°C. Stale X60 z reguły mają mikrostrukturę ferrytyczno-perlityczną, a umocnienie przez rozdrobnienie ziarna zapewnia walcowanie i zawartość niobu. Stale X65 i X70 często do tego zawierają umacniający wydzieleniowo dodatek stopowy V. Stale X80 i X100 uzyskuje się, stosując małe dodatki Ni i Mo. Poprawienie wytrzymałości uzyskuje się przez hartowanie do bainitu lub martenzytu zaraz po walcowaniu.

Oznaczenia wg. API 5L

Typy i zakresy wymiarów:

SMLS — rury bezszwowe; stosowane tam, gdzie wymagana jest większa integralność i jednorodność materiału.
- wymiary: NPS 1/2″ do 36″ / DN 15 do DN 900
ERW — rury spawane elektrycznie oporowo (Electric Resistance Welded); tanie i szeroko stosowane w gazociągach oraz rurociągach zbiorczych.
- wymiary: NPS 2″ do 26″ / DN 50 do DN 650
SAW — rury spawane łukiem krytym (Submerged Arc Welded); stosowane w rurociągach przesyłowych o dużych średnicach.
- wymiary: NPS 20″ do 60″ / DN 500 do DN 1500

Norma ANSI / API 5L określa wymagania dotyczące produkcji dwóch poziomów specyfikacji produktu PSL1 i PSL2. Osobne załączniki opisują wymagania na rurociągi do kontaktu z kwaśnym środowiskiem i do kontaktu z wodą morską.

Oznaczenia i normy EN

System oznaczeń stal na rurociągi wg norm EN 10208-1 i EN 10208-2:

L + min. granica plastyczności (210-555) + oznaczenie (G / M / N / Q) + klasa wymagań (A / B),

Oprócz oznaczeń Lxxx gatunki są też oznaczane w systemie 1.xxxx

EN 10208-1 opisuje stale na rurociągi o klasie wymagań A. Przykładowe stale:
- L210GA / 1.0319
- L235GA / 1.0458
- L245GA / 1.0459
- L290GA / 1.0483
- L360GA / 1.0499
EN 10208-2 opisuje stale na rurociągi o klasie wymagań B. Przykładowe stale:
- L245MB / 1.0418
- L245NB / 1.0457
- L290NB / 1.0484
- L360MB / 1.0578
- L360NB / 1.0582
- L360QB / 1.8948
- L415MB / 1.8973
- L415NB / 1.8972
- L415QB / 1.8952
- L485QB / 1.8955
- L485MB / 1.8977
- L555QB / 1.8957
- L555MB / 1.8978